Układ Sił

Espresso US - Chiny zrobią porządek z Iranem?

Chiny zanotowały w marcu znaczące spowolnienie wzrostu eksportu. Zwiększył się on o 2,5 proc. rok do roku, podczas gdy w styczniu było to 10 proc., a w lutym prawie 40 proc. Istotnie, bo o niemal 28 proc., wzrosła natomiast wartość importu. Ma to związek z sytuacją w Iranie i cenami surowców naturalnych.
Chiny są największym na świecie importerem nośników energii, za które musiały w marcu płacić więcej. Sprzedaż za granicę wyrobów przemysłowych i konsumenckich jest natomiast zależna od siły nabywczej w innych krajach oraz od opłat za transport.   
Część ekspertów uważa jednak, że wzrost cen paliw kopalnych zwiększy popyt na chińskie samochody elektryczne.
Premier Hiszpanii wezwał Chiny do podjęcia wysiłków na rzecz zakończenia wojny w Iranie. Pedro Sanchez podczas wizyty w tym kraju stwierdził też, że Pekin powinien odgrywać większą rolę w stawianiu czoła światowym wyzwaniom, takim jak zmiany klimatu, kryzysy bezpieczeństwa czy nierówności. Ocenił też, że Europa i Chiny powinny działać wspólnie w obronie multilateralizmu.
Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej Xi Jinping stwierdził, że świat popada w chaos. Wcześniej, podczas spotkania z księciem Abu Zabi Khaledem bin Mohamedem zapowiedział podjęcie konstruktywnych działań na Bliskim Wschodzie poprzez promowanie rozwiązań pokojowych i dialogu.
Według chińskiej telewizji państwowej, zaproponował też czteropunktowy plan w tej sprawie, oparty za zasadach pokojowego współistnienia, suwerenności, prawie międzynarodowym oraz dążeniu do bezpieczeństwa i rozwoju.  
Tłumaczy Krzysztof Karwowski, ekspert ds. Chin i redaktor Układu Sił.

Espresso US - Orbán oddaje władzę. Nowe rozdanie w Budapeszcie

Viktor Orbán po 16 latach oddaje władzę na Węgrzech. Poniósł spektakularną porażkę – jego koalicja Fidesz-KDNP zdobyła jedynie 55 mandatów w 199 osobowym parlamencie. Istniejąca od stosunkowo niedawna Partia Szacunku i Wolności, Tisza, będzie mieć ich 138, czyli większość konstytucyjną. Jej liderem jest Péter Magyar, niegdyś członek Fideszu.
Orban uzyskał poparcie od prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa, a wiceprezydent J.D. Vance pojawił się na wiecu wyborczym odchodzącego premiera na kilka dni przed wyborami. Magyar z kolei przedstawiał się jako polityk o orientacji proeuropejskiej, którego celem jest wyprowadzenie Węgier z izolacji w Unii Europejskiej.
Kraj pod rządami Orbána stał się niemal całkowicie zależny od ropy, gazu i paliwa atomowego z Rosji. Magyar obiecał zakończyć współpracę energetyczną z Moskwą do roku 2035. Zapowiadał też pragmatyczną politykę względem Kremla.
Nowy premier powiedział, że odblokuje unijną pożyczkę w wysokości 90 mld euro dla Ukrainy. Rząd Orbána zawetował ją w związku z oskarżeniami pod adresem Kijowa, że celowo nie naprawia ropociągu „Przyjaźń”. Drogą tą ropa z Rosji płynęła na Węgry przez Ukrainę. Rurociąg został jednak uszkodzony pod koniec stycznia w wyniku działań wojennych.
Pieniądze dla Ukrainy będą pochodzić z emisji euroobligacji, za spłatę których, według ustaleń ze szczytu Rady Europejskiej z grudnia zeszłego roku, odpowiedzialne nie będą Węgry, Słowacja i Czechy.
Magyar zapowiedział, że jego pierwsza wizyta zagraniczna odbędzie się w Polsce. Następnie chce odwiedzić Wiedeń i Brukselę.
Tłumaczy dr Jakub Bornio, wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego oraz analityk Instytutu Europy Środkowej i The Jamestown Foundation.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Ceny ropy prędko nie spadną

Normalny ruch morski przez Cieśninę Ormuz nadal nie został wznowiony. Amerykańsko-izraelskie naloty na Iran ustały, Tel Awiw wciąż jednak atakuje cele w Libanie, co Teheran interpretuje jako złamanie zawieszenia broni.
Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump wezwał Republikę Islamską do odblokowania cieśniny. Oskarżył ją o niewystarczające działania w tej sprawie i stwierdził, że nie taka była umowa. Ostrzegł też przed próbami pobierania opłat od tankowców, do czego Teheran dąży.
Najwyższy przywódca Iranu Mojtaba Chamenei wydał oświadczenie w mediach społecznościowych, w którym domaga się odszkodowań za zniszczenia. Stwierdził też enigmatycznie, że zarządzanie Cieśniną Ormuz zostanie podniesione na wyższy poziom.  
Izrael zapowiedział natomiast podjęcie rozmów z Libanem, na terenie którego działa Hezbollah, przeciwko któremu kierowane są uderzenia. W sobotę w Pakistanie mają odbyć się rozmowy pokojowe pomiędzy delegacją amerykańską a irańską.
Źródła Agencji Reutera informują, że producenci ropy z Zatoki Perskiej zwrócili się do rafinerii w Azji o złożenie zamówień na kwiecień i maj. Przygotowują się tym samym do wznowienia wydobycia i eksportu.
Jednak saudyjska agencja SPA informuje, że niedawne ataki irańskie spowodowały wyłączenie zdolności do produkcji 600 tys. baryłek ropy naftowej dziennie oraz przesyłu 700 tys. przez rurociąg wschód-zachód. Drogą tą surowiec mógł być transportowany na zachodnie wybrzeże i eksportowany przez Morze Czerwone.
Tłumaczy Daniel Czyżewski z Fundacji Polska z Natury.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Jak Trump chce ukarać NATO?

Administracja Donalda Trumpa rozważa ukaranie państw NATO, które nie spełniły jej oczekiwań w trakcie operacji w Iranie. O sprawie informuje The Wall Street Journal na podstawie źródeł w amerykańskim rządzie. Jedną z rozważanych propozycji jest przesunięcie sił USA do krajów, które były bardziej przychylne.
Informatorzy nie przekazali, z których państw mieliby zostać wycofani amerykańscy żołnierze. Wskazywali jednak na niezadowolenie z postawy niemieckich przywódców, którzy głośno krytykowali działania Waszyngtonu.
Najbardziej krytyczna wobec Trumpa była Hiszpania, która najpierw nie zezwoliła na użycie baz na jej terytorium do prowadzenia działań w Iranie, a następnie całej swojej przestrzeni powietrznej.
Francja uniemożliwiła powietrzny transport dostaw broni dla Izraela. Włochy odmówiły zgody na lądowanie amerykańskiego samolotu na Sycylii. Premier Wielkiej Brytanii zezwolił na użycie baz jedynie w operacjach defensywnych.
Rozmówcy przekazali, że w ramach odwetu przeniesiona do innego kraju mogłaby zostać jedna z baz lotniczych w Niemczech lub Hiszpanii. Wśród kandydatów na nowych gospodarzy są Polska, Rumunia, Litwa i Grecja. Państwa wschodniej flanki są postrzegane pozytywnie – przeznaczają duże pieniądze na obronność, a część z nich wyrażała gotowość wsparcia USA ws. Iranu.
W środę Trump spotkał się z sekretarzem generalnym NATO Markiem Rutte w Waszyngtonie. Rzecznik Białego Domu Karoline Leavitt zapowiadała, że będzie rozmawiał m.in. o możliwości wyjścia USA z sojuszu. Jest to jednak mało prawdopodobne – na mocy ustawy z 2023 roku wymagałoby to zgody Senatu przyjętej większością dwóch trzecich głosów.
Po spotkaniu Rutte powiedział w CNN, że rozumie niezadowolenie amerykańskiego prezydenta z postawy sojuszników. Stwierdził jednak, że wielu z nich popierało cel w postaci zniszczenia zdolności bojowych Iranu i wspierało Stany Zjednoczone logistycznie.
Po spotkaniu z Rutte Trump napisał w mediach społecznościowych, że NATO nie stanęło po stronie Ameryki w potrzebie i tak będzie też w przyszłości.
Tłumaczy Piotr Szymański z Ośrodka Studiów Wschodnich.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Koniec cywilizacji odwołany. Trump ogłasza zawieszenie broni

Donald Trump przekazał, że Iran zaproponował wykonalny plan prowadzący do pokoju. W związku z tym prezydent Stanów Zjednoczonych powstrzymał zapowiadane ataki, które miały, jak twierdził, unicestwić całą irańską cywilizację.
Trump poinformował o zgodzie na 14-dniowe zawieszenie broni. Jest ono jednak uzależnione od tego, czy Teheran odblokuje ruch morski w Cieśninie Ormuz. Minister spraw zagranicznych Iranu Abbas Aragchi przekazał, że stanie się to dopiero po ustaniu amerykańsko-izraelskich nalotów.
Według irańskich mediów, dziesięciopunktowy plan Teheranu zakłada m.in. wycofanie sił amerykańskich z Bliskiego Wschodu, zaakceptowanie kontroli Iranu nad Cieśniną Ormuz i prawa do wzbogacania uranu oraz zniesienie sankcji. Republika Islamska zobowiązuje się natomiast nie dążyć do zdobycia broni jądrowej.
Źródła Reutersa twierdzą, że Stany Zjednoczone domagają się tego, co wcześniej, czyli oddania przez Iran zapasów radioaktywnego pierwiastka, rezygnacji z jego wzbogacania i zakończenia programu rakietowego.
Premier Izraela Benjamin Netanjahu poinformował, że zaakceptuje wstrzymanie walk i nalotów, ale nie w odniesieniu do Libanu. Siły izraelskie prowadzą w tym kraju operację lądową przeciwko Hezbollahowi, która rozpoczęła się niedługo po ataku na Iran.
Premier Pakistanu Shehbaz Sharif powiedział, że zaprosił delegacje USA i Iranu, by spotkały się w piątek w Islamabadzie. Iran przyjął zaproszenie. Pakistan już wcześniej mediował pomiędzy Waszyngtonem a Teheranem. Sharif zaapelował do dwóch stron konfliktu o zawieszenie broni niedługo przed tym, jak Trump je ogłosił.
The New York Times donosi, że Iran zgodził się za wstrzymanie walk pod wpływem Chin. Prezydent Stanów Zjednoczonych w rozmowie z agencją AFP potwierdził rolę Pekinu w osiągnięciu porozumienia.
Informacja o zawieszeniu broni spowodowała znaczny spadek cen ropy. Wielu ekspertów podkreśla jednak, że powrót do poziomu sprzed konfliktu może zająć miesiące, a nawet lata, ze względu na zniszczenia w infrastrukturze wydobywczej i eksportowej.
Tłumaczy Marcin Krzyżanowski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu i współpracownik Układu Sił.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Dziś w nocy „zginie cywilizacja”?

Donald Trump zagroził, że jeżeli Iran nie osiągnie porozumienia ze Stanami Zjednoczonymi, jego „cywilizacja umrze dziś w nocy”. O 20 czasu waszyngtońskiego mija termin graniczny ultimatum postawionego Teheranowi przez prezydenta USA.
Jednym z głównych żądań jest przywrócenie ruchu w Cieśninie Ormuz. Siły irańskie ostrzeliwują tankowce w tym przejściu morskim, przez co zostało ono efektywnie zamknięte, powodując kryzys na światowym rynku surowców energetycznych.
Trump groził, że w przeciwnym wypadku wojska amerykańskie zaczną niszczyć infrastrukturę krytyczną w Iranie, w tym elektrownie, a być może nawet odsalarnie. Część ekspertów w USA uważa, że byłoby to złamanie prawa międzynarodowego i humanitarnego.
Teheran przekazał, że jeżeli to nastąpi, przestanie powstrzymywać naloty na obiekty związane z produkcją ropy i gazu w państwach Zatoki Perskiej. Już wcześniej irańskie ataki spowodowały tam zniszczenia, których naprawa może zająć lata. Władze Iranu apelują do mieszkańców kraju, by tworzyli łańcuchy z ludzi wokół elektrowni i innych ważnych obiektów w celu ich ochrony.  
Według źródeł Agencji Reutera, Iran odrzucił też propozycję zawieszenia broni. Jego władze oczekują, że Stany Zjednoczone i Izrael wstrzymają ataki, zagwarantują, że ich nie wznowią i zapłacą reparacje wojenne.
W rozmowach pośredniczy Pakistan. Ambasador Iranu w tym państwie powiedział, że wysiłki mediacyjne były pozytywne i produktywne oraz że wchodzą w krytyczną, wrażliwą fazę. Nie podał jednak więcej szczegółów.
Premier Japonii Sanae Takaichi powiedziała, że podejmuje próby w celu rozpoczęcia rozmów z irańskim prezydentem Masudem Pezeszkianem, a także Donaldem Trumpem. W poniedziałek minister spraw zagranicznych rządu w Tokio rozmawiał ze swoim irańskim odpowiednikiem. Państwa azjatyckie były największymi odbiorcami surowców eksportowanych przez Cieśninę Ormuz.
Tłumaczy Marek Budzisz, analityk stosunków międzynarodowych.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Chiny nie poddają się w sprawie Kanału Panamskiego

Stany Zjednoczone oskarżają Chiny o utrudnianie żeglugi statkom pod banderą Panamy. Amerykański sekretarz stanu Marco Rubio stwierdził, że działania Pekinu budzą poważne podejrzenia o próby wywierania gospodarczego nacisku celem podważania rządów prawa w suwerennym państwie.
Ocenił, że kroki takie jak zatrzymywanie statków czy opóźnianie ich rejsów są zagrożeniem dla łańcuchów dostaw, podnoszą ceny i podważają zaufanie do światowego systemu wolnego handlu.
Zdaniem strony amerykańskiej naciski te mają związek ze styczniową decyzją panamskiego sądu najwyższego. Orzekł on, że umowa zawarta z pochodzącą z Hong Kongu spółką CK Hutchinson na obsługę portów po dwóch stronach Kanału Panamskiego była niezgodna z konstytucją.
Wyrok ten wpisywał się w oczekiwania administracji amerykańskiej pod rządami Donalda Trumpa, która chciała wyeliminowania wpływów chińskich w tym kluczowym dla Stanów Zjednoczonych przejściu morskim. Prezydent po rozpoczęciu urzędowania groził nawet przejęciem kontroli nad kanałem.
Rzeczniczka Ministerstwa Spraw Zagranicznych Chin Mao Ning stwierdziła, że oskarżenia Rubio są nieprawdziwe i stanową kolejny dowód na to, że Waszyngton chce przejąć kanał od Panamy.
W 1999 roku Stany Zjednoczone w pełni przekazały to przejście morskie Panamczykom, choć zachowały prawo do obrony jego neutralności i swobody żeglugi.
Tłumaczy dr Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Amerykanie spieszą się na Księżyc

Czworo astronautów wyruszyło w Kosmos w ramach misji Artemis II. Kapsuła Orion, w której się znajdują, ma oblecieć dokoła Księżyc i wrócić na Ziemię. To pierwszy raz od ponad 50 lat, kiedy ludzie znajdą się w pobliżu ziemskiego satelity. Ostatnia załogowa misja księżycowa odbyła się w 1972 roku w ramach programu Apollo.
Uczestnicy Artemis II znajdą się też najdalej od Ziemi niż ktokolwiek wcześniej. Misja ma na celu m.in. przetestowanie kapsuły od strony napędu, systemów podtrzymywania życia, zasilania i nawigacji. Astronauci będą też ćwiczyć ręczne sterowanie Orionem w celu przyszłego lądowania na Księżycu. Podróż potrwa 10 dni. Lot był kilkukrotnie przesuwany z powodu problemów technicznych.
Program Artemis zakłada lądowanie misji załogowej na Księżycu w roku 2028 oraz stałą obecność na nim. Jego kontynuacją mogą być loty na Marsa. Stany Zjednoczone uczestniczą w wyścigu kosmicznym z Chinami, które planują wysłać ludzi na Księżyc w roku 2030.
W 2020 roku Stany Zjednoczone, Kanada, Włochy, Japonia, Luksemburg, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Wielka Brytania podpisały także porozumienia Artemis, będące zbiorem zasad dotyczących cywilnej eksploracji kosmosu. Obecnie mają one już 61 sygnatariuszy.
Tłumaczy Krzysztof Karwowski, ekspert ds. technologii kosmicznych i redaktor Układu Sił.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Niemcy wrócą do atomu?

Minister gospodarki i energii Niemiec Katherina Reiche wezwała do przemyślenia polityki względem energii atomowej. Otwierając konferencję dla inwestorów zainteresowanych biznesem w kraju, stwierdziła, że w związku z decyzjami poprzednich rządów jest on silnie zależny od gazu.
Dwie największe niemieckie partie przez lata opowiadały się za zamknięciem elektrowni atomowych. Proces ich wygaszania rozpoczął się w 2011 roku pod rządami kanclerz Angeli Merkel z CDU, a zakończył się w roku 2023, gdy u władzy był Olaf Scholz z SPD. Energia elektryczna miała pochodzić ze spalania gazu oraz, w coraz większym stopniu, ze źródeł odnawialnych.
2022 rok przyniósł jednak szok związany z napaścią Rosji na Ukrainę oraz odcięciem dostaw gazu z tego kierunku. Obecnie Niemcy doświadczają trudności w związku z wstrzymaniem eksportu surowców przez Cieśninę Ormuz po rozpoczęciu amerykańsko-izraelskiej operacji w Iranie.
Według szacunków giełdy European Energy Exchange, ceny prądu w Niemczech w maju będą cztery razy wyższe niż we Francji, która jest największym w Europie producentem energii z atomu. Sytuacja może spowodować spadek o połowę szacowanego na ten rok wzrostu gospodarczego.
Reiche stwierdziła, że Berlin powinien ponownie zainteresować się tą technologią i nie sprzeciwiać się jej na poziomie Unii Europejskiej. W zeszłym roku obiecał to kanclerz Niemiec Friedrich Merz, co było interpretowane jako ukłon w stronę Paryża. Szef niemieckiego rządu wykluczył ponowne uruchomienie dużych elektrowni jądrowych, ale jego rząd jest zainteresowany małymi reaktorami modułowymi.
Tłumaczy dr Piotr Andrzejewski z Instytutu Zachodniego.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.

Espresso US - Lider AfD chce wycofania wojsk USA z Niemiec

Niemcy powinny pozbyć się ze swojego terytorium wojsk sojuszniczych oraz broni jądrowej i zacząć prowadzić niezależną politykę – powiedział współprzewodniczący Alternatywy dla Niemiec Tino Chrupalla. Przemawiając podczas partyjnego spotkania w Saksonii stwierdził, że należałoby zacząć od doprowadzenia do wycofania sił amerykańskich z kraju.
Chrupalla pochwalił postawę Hiszpanii, która nie zgodziła się na wykorzystywanie przez Amerykanów baz na jej terytorium do prowadzenia działań w Iranie. Bazy lotnicze w Niemczech służą temu celowi, choć kanclerz Friedrich Merz krytycznie odnosił się do postępowania Stanów Zjednoczonych.  
Alternatywa dla Niemiec do niedawna przejawiała sympatię do Donalda Trumpa i obozu MAGA. Jeszcze w lutym jej członkowie po dwóch latach przerwy zostali zaproszeni na Monachijską Konferencję Bezpieczeństwa, prawdopodobnie ze względu na naciski amerykańskiej administracji.
Ten nieformalny sojusz może być jednak obciążeniem w związku z niechęcią niemieckiego społeczeństwa do prezydenta USA. Jak pisze Politico, w zeszłym tygodniu współprzewodnicząca AfD Alice Weidel przekazała wysoko postawionym członkom partii, by ograniczyli wyloty do Stanów Zjednoczonych i kontakty z przedstawicielami obozu MAGA. W zeszłym roku Wiedel sama spotkała się z wiceprezydentem USA J.D. Vancem.
Według Reutersa, największe niemieckie instytuty ekonomiczne zmniejszyły prognozę wzrostu gospodarczego dla kraju z 1,3 proc. do 0,6 proc. na ten rok. Gospodarka ma się wolniej rozwijać też w przyszłym roku. Większa będzie natomiast inflacja – zamiast 2 proc., wyniesie niemal 3 proc. Powodem jest kryzys energetyczny spowodowany wojną w Iranie.
Lider AfD w Badenii-Wirtembergii Markus Frohnmeier stwierdził, że w związku z trudną sytuacją gospodarczą, Niemcy powinny wrócić do kupowania surowców w Rosji.
Tłumaczy Patrycja Tepper z Instytutu Zachodniego.
Partnerem podcastu Espresso jest niezależny program ekonomiczny Horyzonty Rynków dostępny na YouTube i Spotify.