Układ Sił

Espresso US - DeepSeek – chińska AI powoduje trzęsienie ziemi - Eugeniusz Romer, Leszek Bukowski

Aplikacja DeepSeek AI Assistant stała się trzecią najbardziej popularną w Apple Store w Stanach Zjednoczonych. Jest ona bliźniaczo podobna do ChataGPT, opartego na modelu językowym rozwijanym przez OpenAI i zarazem jest postrzegana jako jego konkurencja. DeepSeek został stworzony przez chiński start-up, który powstał w 2023 roku. Aplikacja miała swoją premierę 10 stycznia. 
To jest firma, która rozwijała i udostępniała ciekawe modele, ale ten obecny dorównuje najbardziej zaawansowanym, takim jak ChatGPT. Co chyba najważniejsze, jest to model open source, czyli taki, który każdy może pobrać i zainstalować na swoim urządzeniu, jeżeli dysponuje odpowiednim sprzętem. To jest ewidentnie uderzenie w interesy dużych firm, takich jak OpenAI
- tłumaczy dr Leszek Bukowski, ekspert w zakresie nowych technologii, redaktor Układu Sił.

Espresso US - Łukaszenka „wygrywa wybory” - Eugeniusz Romer, Aleksander Kazan

Według wstępnych szacunków, Alaksandr Łukaszenka zdobył prawie 87 proc. głosów w wyborach prezydenckich na Białorusi. Świat zachodni podważa wiarygodność procesu wyborczego w tym kraju i nie uznaje Łukaszenki za legalnego prezydenta. 
Kaja Kallas, wysoka przedstawiciel Unii Europejskiej ds. zagranicznych przekazała, że Bruksela podtrzyma sankcje wobec reżimu i będzie wspierać demokratyczną opozycję na wygnaniu. Obóz Łukaszenki nie pozwala na funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego i więzi przeciwników politycznych. 
Przywódczyni opozycji na wygnaniu, Swiatłana Cichanouska wezwała Zachód do nałożenia kolejnych sankcji na białoruskie firmy oraz osoby odpowiedzialne za prześladowanie przeciwników politycznych i wspieranie Rosji w prowadzeniu wojny na Ukrainie. Jednak głos białoruskiej opozycji jest coraz słabszy. 
Tutaj warto wspomnieć o ostatnich wyborach do Rady Koordynacyjnej, czyli do rządu na uchodźctwie. Nie da się porównać frekwencji w tych wyborach do starcia prezydenckiego z 2020 roku i skali protestów po nim. Głosowało około 8 tys. osób. Opozycja dysponuje zatem niewielkim potencjałem, a jej polityka polega przede wszystkim na kontaktach z przedstawicielami państw zachodnich 
- tłumaczy Aleksander Kazak, ekspert ds. Białorusi z Uniwersytetu Gdańskiego

Espresso US - Francja chce złagodzenia zielonych przepisów - Eugeniusz Romer, Daniel Czyżewski

Francja zabiega o opóźnienie wdrożenia unijnych przepisów nakładających na przemysł obowiązki związane z ochrona klimatu. Mają one spowalniać rozwój i komplikować prowadzenie biznesu. O sprawie informuje Politico, powołując się na wgląd w oficjalne dokumenty. 
Chodzi o dyrektywę, która zobowiązuje przedsiębiorców do sprawdzania, czy ich dostawcy przestrzegają zasad ochrony środowiska i etyki pracy. W tym przypadku mowa jest o odroczeniu na czas nieokreślony. Do tego Francja chciałaby, żeby nie obowiązywała ona przedsiębiorstw zatrudniających mniej niż 5 tys. pracowników i osiągających przychody nie wyższe niż 1,5 mld euro. Druga dyrektywa nakłada obowiązek raportowania na temat własnego wpływu na środowisko. Ta miałaby zostać opóźniona o dwa lata.  
Dyrektywa CSDDD oraz CDRD dotyczą wymagań w zakresie raportowania niefinansowego. Chodzi o obszar ESG. Ma to sens, ponieważ do tej pory obowiązkiem były jedynie raporty finansowe, a przecież firmy oddziałują także na inne obszary życia społecznego. 
Szczególny nacisk jest położony na środowisko. Problem w tym, że małe firmy mają trudność z zatrudnieniem kolejnych pracowników, odpowiedzialnych za raportowanie na przykład na temat emisji dwutlenku węgla. Duże korporacje poradzą sobie z tym natomiast bez większych problemów. 
Pokazuje to, że autorzy tych przepisów nie do końca rozumieją realia prowadzenia działalności gospodarczej
- tłumaczy Daniel Czyżewski, analityk ds. energii z Fundacji Polska z Natury.

Espresso US - Putin martwi się o stan gospodarki - Eugeniusz Romer, Iwona Wiśniewskaw

Władimira Putina niepokoi stan rosyjskiej gospodarki, szczególnie w obliczu możliwości nałożenia kolejnych sankcji na kraj przez Donalda Trumpa. O sprawie informuje Agencja Reutera powołując się na źródła bliskie Kremlowi. 
Nowy amerykański prezydent napisał w mediach społecznościowych, że nie ma zamiaru wyrządzać krzywdy Rosji i zawsze miał dobre relacje z Putinem. Jeżeli ten nie zechce jednak osiągnąć porozumienia, Waszyngton nie będzie miał innej opcji niż wprowadzenie ceł, podatków i sankcji na Rosję.    
Instrumentarium amerykańskie, zdolne pogorszyć sytuację w Rosji, jest nadal bardzo duże. W ostatnich miesiącach administracja Bidena stosowała przede wszystkim sankcje finansowe, które ograniczyły napływ walut do Rosji. Efekty są mocno widoczne, rubel jest bardzo słaby. Pojawia się pytanie, czy administracja Trumpa będzie tę politykę kontynuować i czy będzie karać firmy, które te sankcje obchodzą. 
Kolejnym elementem są ograniczenia związane z napływem walut eksportowych do Rosji. To, że Kreml ma środki na prowadzenie wojny, związane jest przede wszystkim ze sprzedażą surowców. Jeśli Trump zdecyduje się na kontynuowanie uderzania we flotę cieni i państwa trzecie, które kupują rosyjską ropę, może w ten sposób znacząco zaszkodzić Rosji
- tłumaczy Iwona Wiśniewska z Ośrodka Studiów Wschodnich.

Espresso US - 500 mld dolarów na rozwój sztucznej inteligencji - Eugeniusz Romer, Tomasz Smolarek

OpenAI, SoftBank i Oracle zainwestują 500 mld dolarów w centra danych w Stanach Zjednoczonych w ciągu najbliższych czterech lat. Inwestycję ogłosił prezydent Donald Trump. W jego ocenie przyniesie ona niemal natychmiast 100 tys. miejsc pracy. 
Jak stwierdził dyrektor Oracle Larry Ellison, część z centrów już powstaje w Teksasie. Docelowo ma być ich 20. Posłużą one rozwijaniu sztucznej inteligencji, która z kolei będzie wykorzystywana na przykład w medycynie. 
Prezes SoftBanku Masayoshi Son powiedział Donaldowi Trumpowi, że firmy nie zdecydowałyby się na taki krok, gdyby nie wygrał on wyborów. W podobnym duchu wypowiedział się Sam Altman, prezes OpenAI. Prezydent z kolei stwierdził, że inwestycja jest wyrazem wzrostu zaufania do Ameryki pod nowymi rządami. 
To nie jest prawda, że to zasługa Trumpa. Od miesięcy trwają rozmowy na temat tego, jak przyspieszyć rozwój sztucznej inteligencji w USA. We wrześniu w Białym Domu odbyło się spotkanie przedstawicieli administracji oraz firm technologicznych i energetycznych na ten temat. 
Sam Altman mówił, że regularnie dostawał telefony od administracji z pytaniami, co należałoby jeszcze zrobić dla tej branży. Te wysiłki zostały zwieńczone rozporządzeniem, które zostało wydane w zeszły wtorek. 
Oczywiście, firmy rozumieją, że zmieniły się rządy i być może inaczej będzie wyglądało teraz podejście do biznesu, więc wszelkie zasługi będą cedowane na Trumpa. Na przykład TSMC wstrzymywało się z oficjalnym uruchomieniem fabryki w Arizonie, mimo że realni ona już funkcjonuje
- tłumaczy Tomasz Smolarek, ekspert w zakresie nowych technologii. 

Espresso US - Od czego zaczyna Trump? - Eugeniusz Romer, Mateusz Piotrowski

Donald Trump objął urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych i podpisał pierwsze rozporządzenia wykonawcze. Wprowadził stan wyjątkowy na południowej granicy i zniósł obostrzenia dotyczące deportacji nielegalnych migrantów. 
Według władz federalnych w ciągu ostatnich 4 lat do USA przybyło 8 mln nielegalnych migrantów. Jeżeli tak mówią władze federalne, to prawdopodobnie ta liczba jest znacznie wyższa, bo o wielu osobach nie wiemy. Szacuje się, że obecnie w Stanach Zjednoczonych jest kilkanaście milionów nielegalnych rezydentów. 
Część z nich pracuje i nie stwarza problemów, część jednak angażuje się w działania przestępcze czy uczestniczy w procesie szmuglowania narkotyków. Nielegalne substancje, jak twierdzą władze, trafiają do USA przede wszystkim innymi drogami – morską, lotniczą i lądową w ciężarówkach
- tłumaczy Mateusz Piotrowski z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.

Espresso US - Rosja próbuje wpływać na wybory w Niemczech - Eugeniusz Romer, Patrycja Tepper

Rosja prowadzi kampanię dezinformacyjną w Niemczech przed wyborami do Bundestagu – twierdzi niezależny instytut CeMAS. Jego eksperci przeanalizowali setki postów na platformie X i ocenili, że wpisują się one we wzorce operacji zidentyfikowanych i potępionych wcześniej przez władze Stanów Zjednoczonych i Francji. 
Rosja jest postrzegana w Niemczech przeważnie negatywnie, zwłaszcza po napaści na Ukrainę. Media, większość społeczeństwa, uznają ją za zagrożenie dla bezpieczeństwa Europy. SPD, czyli partia kanclerza Olafa Scholza, mimo historycznych powiązań, zmieniła podejście, choć oczywiście można dyskutować, czy w sposób trwały. 
Zieloni i CDU są jeszcze bardziej krytyczni wobec Kremla. Sankcje i odejście od rosyjskich surowców zerwały więzi gospodarcze. W mediach pokazywana jest brutalność działań Rosji na Ukrainie.
Mimo to część społeczeństwa, w szczególności ludzi starszych, na wschodzie, ma bardziej neutralny stosunek do Rosji i negatywny wobec Stanów Zjednoczonych. Wyróżniają się też partie AfD i BSW i ich wyborcy, którzy mają pragmatyczny, a nawet przyjazny stosunek do Moskwy
- tłumaczy Patrycja Tepper z Instytutu Zachodniego.

Espresso US - Chiński wzrost – fakt czy mit? - Eugeniusz Romer, Łukasz Kobierski

Chińska gospodarka, według władz w Pekinie, w zeszłym roku odnotowała wzrost na poziomie 5,4 proc. Nieznacznie przekroczyła zamierzony cel.
Według ekspertów cytowanych przez Financial Times, wzrost był napędzany intensywnym eksportem sektora przemysłowego w obawie przed cłami, których wprowadzenie na chińskie produkty zapowiedział Donald Trump. Nadwyżka w handlu zagranicznym osiągnęła rekordową sumę tryliona dolarów. 
Część ekspertów twierdzi jednak, że dane przedstawiane przez chiński rząd są niewiarygodne. 
Taki cel miał zostać osiągnięty i tak się stało. W innym wypadku narodowe biuro statystyczne mogłoby mieć problemy. Co roku tak się dzieje. Warto jednak zauważyć, że jest to drugi najgorszy wynik od czasu od czasu reform i otwarcia, czyli roku 1978. Najgorszy był w czasie pandemii, co dotyczyło całego świata. Co więcej, wielu analityków twierdzi jednak, że wzrost był realnie o 3 punktu procentowe niższy niż podają władze 
- tłumaczy Łukasz Kobierski, prezes Instytutu Nowej Europy.

Espresso US - Chińczycy chcą kupić zakłady Volkswagena - Eugeniusz Romer, Piotr Andrzejewski

Chiny są zainteresowane zakupem przeznaczonych do zamknięcia zakładów Volkswagena w Niemczech. O sprawie pisze Agencja Reutera powołując się na źródło bliskie chińskiemu rządowi. 
Zakup umożliwiłby chińskim producentom samochodów elektrycznych wejście na rynek europejski. Unia Europejska objęła dodatkowymi cłami elektryki produkowane w Chinach ze względu na subsydia, które ta gałąź przemysłu otrzymuje od rządu. 
W Niemczech od miesięcy trwa dyskusja na temat przyszłości przemysłu motoryzacyjnego. Ze względu na zmniejszony popyt i chińską konkurencję Volkswagen zapowiedział masowe zwolnienia. Porozumienie ze związkami zawodowymi zakłada redukcję personelu o 35 tys. osób do 2030 roku. Ponadto w 2025 roku zamknięty zostanie zakład w Dreźnie, a w 2027 w Osnabrück. 

Espresso US - Pokój świta nad Bliskim Wschodem - Eugeniusz Romer, Marcin Krzyżanowski

Coraz bliżej zawieszenia broni pomiędzy Izraelem a Hamasem. Rozmowy, w których mediatorami są Katar, Stany Zjednoczone i Egipt, są na ukończeniu. Przedstawiciel Hamasu przekazał jednak Agencji Reutera, że grupa czeka na przedstawienie przez Izrael planów wycofania wojsk ze Strefy Gazy. 
Doradca ds. bezpieczeństwa narodowego odchodzącego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jake Sullivan powiedział, że ma nadzieję, że porozumienie uda się osiągnąć do końca tygodnia. Nieformalnym terminem końcowym dla obecnych rozmów jest 20 stycznia, kiedy urząd prezydenta obejmie Donald Trump.
Hamas miałby wypuścić około 100 zakładników bądź oddać ciała tych, którzy zginęli. Osoby te zostały wzięte do niewoli podczas ataków na Izrael, które rozpoczęły się 7 października 2023 roku. Strona izraelska miałaby uwolnić zatrzymanych Palestyńczyków. 
W pierwszej kolejności wprowadzone zostanie sześciotygodniowe zawieszenie broni. Siły izraelskie będą stopniowo wycofywać się ze Strefy Gazy, a do jej północnej części wracać będą mieszkańcy, którzy uciekli w wyniku działań wojennych. Umożliwi to także zwiększenie dostaw pomocy humanitarnej. 
Zawieszenie broni to dopiero pierwszy krok. W następnych trzeba będzie ustalić, jaka przyszłość czeka Strefę Gazy oraz kto zapłaci za jej odbudowę. 
Hamas zdecydował się na podjęcie rozmów, ponieważ musi się przegrupować. Izrael z kolei ugina się pod presją międzynarodową, głównie Waszyngtonu. Z wyjątkiem uwolnienia zakładników, jest to rozwiązanie dla niego niekorzystne. Nie będzie to też rozwiązanie trwałe – Hamas nie został pokonany i wciąż może walczyć, co cieszy się też dużym poparciem w Gazie ze względu na skalę ofiar cywilnych. 
W dalszej perspektywie Palestynę czeka prawdopodobnie okupacja. W Izraelu nikt nie chce słyszeć o rozwiązaniu dwupaństwowym. Pewnym poparciem cieszy się utrzymanie autonomii, jednak największą stabilność, przynajmniej na początku, przyniesie właśnie okupacja
- tłumaczy Marcin Krzyżanowski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu z Uniwersytetu Jagiellońskiego i redaktor Układu Sił.