Układ Sił

Espresso US - Dyplomaci oskarżeni o udział w morderstwie - Eugeniusz Romer, Krzysztof Iwanek

Kanada wydaliła sześciu wysoko postawionych dyplomatów indyjskich, w tym wysokiego komisarza, czyli odpowiednika ambasadora w państwach Wspólnoty Narodów. Powodem ma być ich związek z morderstwem przywódcy separatystycznego ruchu sikhijskiego i działania przeciwko dysydentom indyjskim mieszkającym na terenie Kanady.
Premier Justin Trudeau już rok temu twierdził, że posiada dowody na związek przedstawicieli indyjskich służb z zamordowaniem Hardeepa Singha Nijjara na terytorium Kanady. Teraz potwierdził te słowa i dodał, że osoby pracujące dla rządu Indii podejmowały działalność zagrażającą bezpieczeństwu publicznemu. 
To, poza udziałem w morderstwie, nielegalne pozyskiwanie informacji, śledzenie Kanadyjczyków pochodzenia południowoazjatyckiego i akty przemocy. Są one wymierzone w dysydentów indyjskich mieszkających w Kanadzie. Rząd kanadyjski przekazał, że poprosił Indie o uchylenie immunitetu dyplomatycznego osobom podejrzanym o nielegalne działania, jednak prośba nie została spełniona.
Sikhowie to jedna z indyjskich mniejszości religijnych. Znaczna część z nich mieszka w Kanadzie, jej przedstawiciele są w rządzie i parlamencie tego kraju. Często są dosayć majętni i wysyłają pieniądze do Indii. Niektórzy mają poglądy separatystyczne i wspierają ideę powstania Khalistanu, czyli niepodległego państwa na terenie Pendżabu. 
Na pewno śmierć Hardeepa Singha Nijjara była Indiom na rękę, nie ma jednak dowodów świadczących o ich udziale w jego morderstwie. Niemniej kwestia mniejszości sikhijskiej z pewnością będzie negatywnie wpływać na dalsze stosunki pomiędzy Kanadą a Indiami. 
- komentuje dr Krzysztof Iwanek z Uniwersytetu w Białymstoku.

Espresso US - Rozpoczyna się nowa era kosmiczna - Eugeniusz Romer, Paweł Ziorko

Firma Space X przeprowadziła z sukcesem piąty test rakiety Starship. Została ona wyniesiona przez booster Super Heavy na wysokość 70 km, po czym wleciała w przestrzeń kosmiczną na własnych silnikach. Pierwszy człon powrócił natomiast na platformę startową, gdzie został złapany przez jej ramiona, noszące nazwę „Mechazilla”. 
Starship wylądował w Oceanie Indyjskim, a następnie, według zdjęć z jednego z pobliskich statków, eksplodował. Nie wiadomo, czy wybuch był planowany czy był efektem awarii.  
Jest to innowacyjna technologia, która ma umożliwić wielokrotne wykorzystanie obu stopni rakiety w przyszłości. Dzięki temu koszty lotów kosmicznych mają się znacząco obniżyć. Space X chce ją wykorzystać w lotach załogowych i bezzałogowych na ziemskie orbity, księżyc i ostatecznie na Marsa. Kolonizacja tej planety jest głównym celem Elona Muska, założyciela i prezesa Space X.
Elon Musk chce założyć kolonię marsjańską do 2050 roku. Być może nie jest to ce realistyczny, jednak ma znaczenie dla ludzkiej psychiki. Chodzi o postawienie sobie wyzwania, które będzie źródłem motywacji. 
Podobnie było w czasach zimnej wojny – to dzięki rywalizacji ze Związkiem Radzieckim człowiek postawił stopę na Księżycu. Dzięki temu poczyniliśmy wielki postęp technologiczny, z którego owoców korzystamy do dzisiaj. 
Elon pokazał, że jest zdolny robić rzeczy wielkie. Niektórzy porównują lądowanie boostera w miejscu startu właśnie z lotem Apollo 11, w ramach którego ludzie stanęli na Księżycu. Dzięki tej technologii loty nie tylko będą tańsze, ale i będą mogły się odbywać częściej. 
- komentuje Paweł Ziorko, redaktor naczelny Układu Sił. 

Espresso US - Trudna sytuacja na froncie wschodnim - Eugeniusz Romer

Nasilają się rosyjskie ataki na froncie wschodnim na Ukrainie. Moskwa mimo dużych strat dąży do zajęcia miast o strategicznym znaczeniu – Czasiw Jaru, Wułhedaru i Pokrowska. Według ukraińskiego portalu osintowego DeepState, na tym odcinku dochodzi do około dwustu potyczek dziennie. 

Espresso US - Rosja zmieni doktrynę nuklearną - Eugeniusz Romer, Marek Budzisz

Władimir Putin oficjalnie ogłosił plan zmiany rosyjskiej doktryny nuklearnej. Moskwa, w myśl nowych zasad, może odpowiedzieć bronią jądrową w przypadku dużego ataku powietrznego na jej terytorium. Jeżeli państwo atakujące nie będzie posiadać własnej broni nuklearnej, ale będzie wspierane przez potęgę atomową, Rosja uzna to za napaść przez oba te kraje. 
Jest to obniżenie progu użycia broni atomowej w stosunku do poprzednich doktryn. Już nie tylko może być ona wykorzystana w przypadku zagrożenia istnienia Federacji Rosyjskiej, ale także w przypadku dużego ataku powietrznego, a nawet, co istotne, w przypadku wiedzy o takim ataku. Oznacza to, że Rosja może przeprowadzić uderzenie wyprzedzające
- tłumaczy Marek Budzisz, ekspert ds. Rosji i postsowieckiego Wschodu. 

Espresso US - Rosja wesprze Huti? - Eugeniusz Romer, Michał Sadłowski

Rosja prowadzi rozmowy z jemeńskimi Huti na temat dostaw pocisków ponaddźwiękowych P-800 Oniks, przeznaczonych do niszczenia okrętów. To znacznie bardziej zaawansowana broń niż ta, którą do tej pory posługiwali się członkowie tego ruchu. 
Dzięki niej mogliby uderzać nie tylko, jak do tej pory, w statki handlowe, ale i w jednostki amerykańskiej i brytyjskiej marynarki wojennej oraz lądowe cele na terenie Arabii Saudyjskiej. 
To bardzo ważny obszar dla Stanów Zjednoczonych i generalnie Zachodu. Zarówno ze względu na handel, jak i na kwestie bezpieczeństwa, ponieważ są tam zlokalizowane surowce. Do tego dochodzi konflikt w Strefie Gazy. Rosja pokazuje, że będzie próbować rozniecić antyamerykańskie działania na świecie, jeżeli USA będą nadal wspierać Ukrainę
- tłumaczy Michał Sadłowski z Centrum Badań nad Państwowością Rosyjską.

Espresso US - Izrael na skraju wojny z Libanem - Eugeniusz Romer

Izrael na skraju wojny z Libanem
Izrael ponownie zbombardował cele w Libanie. Jak informują Siły Obronne Izraela, pociski trafiły w wyrzutnie rakiet i inne obiekty militarne wspieranego przez Iran Hezbollahu. Z kolei władze w Bejrucie przekazały, że w wyniku nalotów zginęło ponad 550 osób, w tym pięćdziesięcioro dzieci i prawie sto kobiet. Niemal dwa tysiące ludzi odniosło obrażenia. Dziesiątki tysięcy mieszkańców południowego Libanu zostało zmuszonych do ucieczki. 
Z kolei Hezbollah deklaruje, że ostrzelał zakład produkujący materiały wybuchowe oraz lotnisko w pobliżu miasta Afula i inne obiekty na terytorium Izraela. Wcześniej izraelskie służby doprowadziły do eksplozji ładunków wybuchowych umieszczonych w pagerach oraz innych urządzeniach komunikacyjnych używanych przez bojowników Hezbollahu. 
Społeczność międzynarodowa obawia się, że kolejnym krokiem może być lądowa ofensywa Izraela na Liban, co doprowadziłoby do jeszcze większej destabilizacji w regionie. Już teraz, po izraelskich nalotach, globalne ceny ropy odnotowały wzrost. Minister obrony Izraela Joaw Galant informował wcześniej, że militarna operacja przeciw Hezbollahowi jest konieczna, by mieszkańcy północnej części państwa mogli wrócić do swoich domów.

Espresso US - AfD przegrywa o włos w Brandenburgii - Eugeniusz Romer, Patrycja Tepper

Socjaldemokratyczna Partia Niemiec wygrywa wybory w Brandenburgii. Zdobyła 30,9 proc. głosów. Nie ma jednak powodów do radości. Tuż za nią uplasowała się Alternatywa dla Niemiec z wynikiem 29,2 proc. głosów. Tym samym poprawiła swój wynik sprzed pięciu lat o prawie sześć procent, a część sondaży wskazywała, że partia ta wygra wybory.
Brandenburgia jest bastionem SPD. Ugrupowanie to rządzi w niej od 1990 roku.
AfD we wschodnich Niemczech stała się już tzw. Volkspartei, czy partią, na którą głosują wyborcy o różnym profilu nie tylko ludzie o poglądach skrajnie prawicowych. Przede wszystkim wybierają ją osoby niezadowolone z polityki migracyjnej. AfD jest uznawana za partię, która najlepiej wie, jak poradzić sobie z tymi problemami. Proponuje radykalne rozwiązania, takie jak zamknięcie granic czy wydalenie osób już przeybwających w Niemczech
- tłumaczy Patrycja Tepper z Instytutu Zachodniego.

Espresso US - Quad zaniepokojony działaniami Chin - Eugeniusz Romer, Marek Stefan

Przywódcy państw formatu Quad zmierzają do Delaware, bo rozmawiać o napięciach na Morzu Południowochińskim. Stany Zjednoczone, Indie, Japonia i Australia są zaniepokojone agresywnymi działaniami Chin, które uważają ten obszar wodny za swoją wyłączną strefę wpływów. Na tym tle dochodzi do konfliktów z Filipinami, Brunei, Indonezją i Malezją. 
Szczególnie ostry jest spór z Manilą. Pekin wielokrotnie zakłócał dostawy dla filipińskich wyspiarskich posterunków wojskowych oraz utrudniał połów ryb. W 2016 roku Międzynarodowy Trybunał Arbitrażowy orzekł na korzyść Filipin w sporze terytorialnym, ale Chiny nie uznały tej decyzji. 
Filipiny są sojusznikiem Stanów Zjednoczonych. W przypadku wojny Waszyngton jest zobowiązany do przyjścia z pomocą. Uważa się, że Morze Południowochińskie jest drugim po Cieśninie Tajwańskiej punktem zapalnym na Indo-Pacyfiku, w którym może dojść do wojny pomiędzy USA a Chinami. Nic dziwnego, że ten temat jest niezwykle ważny dla przywódców państw zaangażowanych w regionie
- tłumaczy Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił. 

Espresso US - FED obniża stopy procentowe - Eugeniusz Romer, Sebastian Sajnóg

Amerykańska Rezerwa Federalna obniżyła stopy procentowe o pół punktu procentowego. To pierwsza obniżka od czterech lat. Ruch został podjęty w obawie przed spowolnieniem amerykańskiej gospodarki i wzrostem bezrobocia. Inflacja w sierpniu spadła do 2,5 proc. i według prognoz w przyszłym roku ma utrzymać się na satysfakcjonującym poziomie. 
Przewodniczący FEDu Jerome Powell powiedział jednak, że obniżki stóp procentowych nie można traktować jako zapowiedzi dalszych ostrych cięć. Zgodnie z jego słowami, Rezerwa Federalna będzie reagować na dane makroekonomiczne zgodnie z potrzebami – jeżeli inflacja będzie większa niż się spodziewano, można oczekiwać wolniejszego luzowania polityki monetarnej. 
Rynki nie zareagowały dużym entuzjazmem na decyzję FEDu. Akcje spółek indeksu S&P 500 początkowo wzrosły o 1,1 proc., jednak przy zamknięciu było to już mniej niż 0,3 proc.
Luzowanie polityki monetarnej przez Stany Zjednoczone to także sygnał dla całej światowej gospodarki. Wkrótce po ogłoszeniu decyzji wartość indeksu giełdowego Stoxx Europe 600 wzrosła o 1 proc., a japońskiego Topix o 2,4 proc.   
Decyzji FEDu przyglądał się cały świat. Lepsza kondycja gospodarki USA będzie wpływała na partnerów handlowych, a także będzie sygnałem dla innych banków centralnych, by obniżały stopy procentowe. Europejski Bank Centralny już rozpoczął własne obniżki
- tłumaczy Sebastian Sajnóg z Polskiego Instytutu Ekonomicznego. 

Espresso US - Wybuchy w kieszeniach - Eugeniusz Romer, Marcin Krzyżanowski

Izraelski Mosad uruchomił ładunki wybuchowe w pagerach, którymi posługiwali się członkowie Hezbollahu. Co najmniej 9 osób zginęło, a 3 tys. odniosło obrażenia. Organizacja posługiwała się tymi niezaawansowanymi techniczne urządzeniami w celu uniknięcia podsłuchów i namierzania. Jak się okazało, wywiad Izraela uzbroił potajemnie 5 tys. pagerów Hezbollahu. Z czasem pojawiły się informacje o wybuchach kolejnych urządzeń, m.in. walkie-talkie. 
Hezbollah będzie miał teraz problemy z komunikacją. Panuje obawa, że skoro wróg był w stanie dotrzeć do urządzeń, to może być zdolny do kolejnych podobnych akcji. Rodzi się pytanie, jak w takich warunkach synchronizować działalność. Dlatego spodziewam się, że może dojść do symbolicznego odwetu w postaci salwy rakietowej, ale na razie Hezbollah będzie „siedział cicho”
- komentuje Marcin Krzyżanowski z Warsaw Institute.