Układ Sił

Espresso US - Rosja próbuje wpływać na wybory w Niemczech - Eugeniusz Romer, Patrycja Tepper

Rosja prowadzi kampanię dezinformacyjną w Niemczech przed wyborami do Bundestagu – twierdzi niezależny instytut CeMAS. Jego eksperci przeanalizowali setki postów na platformie X i ocenili, że wpisują się one we wzorce operacji zidentyfikowanych i potępionych wcześniej przez władze Stanów Zjednoczonych i Francji. 
Rosja jest postrzegana w Niemczech przeważnie negatywnie, zwłaszcza po napaści na Ukrainę. Media, większość społeczeństwa, uznają ją za zagrożenie dla bezpieczeństwa Europy. SPD, czyli partia kanclerza Olafa Scholza, mimo historycznych powiązań, zmieniła podejście, choć oczywiście można dyskutować, czy w sposób trwały. 
Zieloni i CDU są jeszcze bardziej krytyczni wobec Kremla. Sankcje i odejście od rosyjskich surowców zerwały więzi gospodarcze. W mediach pokazywana jest brutalność działań Rosji na Ukrainie.
Mimo to część społeczeństwa, w szczególności ludzi starszych, na wschodzie, ma bardziej neutralny stosunek do Rosji i negatywny wobec Stanów Zjednoczonych. Wyróżniają się też partie AfD i BSW i ich wyborcy, którzy mają pragmatyczny, a nawet przyjazny stosunek do Moskwy
- tłumaczy Patrycja Tepper z Instytutu Zachodniego.

Espresso US - Chiński wzrost – fakt czy mit? - Eugeniusz Romer, Łukasz Kobierski

Chińska gospodarka, według władz w Pekinie, w zeszłym roku odnotowała wzrost na poziomie 5,4 proc. Nieznacznie przekroczyła zamierzony cel.
Według ekspertów cytowanych przez Financial Times, wzrost był napędzany intensywnym eksportem sektora przemysłowego w obawie przed cłami, których wprowadzenie na chińskie produkty zapowiedział Donald Trump. Nadwyżka w handlu zagranicznym osiągnęła rekordową sumę tryliona dolarów. 
Część ekspertów twierdzi jednak, że dane przedstawiane przez chiński rząd są niewiarygodne. 
Taki cel miał zostać osiągnięty i tak się stało. W innym wypadku narodowe biuro statystyczne mogłoby mieć problemy. Co roku tak się dzieje. Warto jednak zauważyć, że jest to drugi najgorszy wynik od czasu od czasu reform i otwarcia, czyli roku 1978. Najgorszy był w czasie pandemii, co dotyczyło całego świata. Co więcej, wielu analityków twierdzi jednak, że wzrost był realnie o 3 punktu procentowe niższy niż podają władze 
- tłumaczy Łukasz Kobierski, prezes Instytutu Nowej Europy.

Espresso US - Chińczycy chcą kupić zakłady Volkswagena - Eugeniusz Romer, Piotr Andrzejewski

Chiny są zainteresowane zakupem przeznaczonych do zamknięcia zakładów Volkswagena w Niemczech. O sprawie pisze Agencja Reutera powołując się na źródło bliskie chińskiemu rządowi. 
Zakup umożliwiłby chińskim producentom samochodów elektrycznych wejście na rynek europejski. Unia Europejska objęła dodatkowymi cłami elektryki produkowane w Chinach ze względu na subsydia, które ta gałąź przemysłu otrzymuje od rządu. 
W Niemczech od miesięcy trwa dyskusja na temat przyszłości przemysłu motoryzacyjnego. Ze względu na zmniejszony popyt i chińską konkurencję Volkswagen zapowiedział masowe zwolnienia. Porozumienie ze związkami zawodowymi zakłada redukcję personelu o 35 tys. osób do 2030 roku. Ponadto w 2025 roku zamknięty zostanie zakład w Dreźnie, a w 2027 w Osnabrück. 

Espresso US - Pokój świta nad Bliskim Wschodem - Eugeniusz Romer, Marcin Krzyżanowski

Coraz bliżej zawieszenia broni pomiędzy Izraelem a Hamasem. Rozmowy, w których mediatorami są Katar, Stany Zjednoczone i Egipt, są na ukończeniu. Przedstawiciel Hamasu przekazał jednak Agencji Reutera, że grupa czeka na przedstawienie przez Izrael planów wycofania wojsk ze Strefy Gazy. 
Doradca ds. bezpieczeństwa narodowego odchodzącego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jake Sullivan powiedział, że ma nadzieję, że porozumienie uda się osiągnąć do końca tygodnia. Nieformalnym terminem końcowym dla obecnych rozmów jest 20 stycznia, kiedy urząd prezydenta obejmie Donald Trump.
Hamas miałby wypuścić około 100 zakładników bądź oddać ciała tych, którzy zginęli. Osoby te zostały wzięte do niewoli podczas ataków na Izrael, które rozpoczęły się 7 października 2023 roku. Strona izraelska miałaby uwolnić zatrzymanych Palestyńczyków. 
W pierwszej kolejności wprowadzone zostanie sześciotygodniowe zawieszenie broni. Siły izraelskie będą stopniowo wycofywać się ze Strefy Gazy, a do jej północnej części wracać będą mieszkańcy, którzy uciekli w wyniku działań wojennych. Umożliwi to także zwiększenie dostaw pomocy humanitarnej. 
Zawieszenie broni to dopiero pierwszy krok. W następnych trzeba będzie ustalić, jaka przyszłość czeka Strefę Gazy oraz kto zapłaci za jej odbudowę. 
Hamas zdecydował się na podjęcie rozmów, ponieważ musi się przegrupować. Izrael z kolei ugina się pod presją międzynarodową, głównie Waszyngtonu. Z wyjątkiem uwolnienia zakładników, jest to rozwiązanie dla niego niekorzystne. Nie będzie to też rozwiązanie trwałe – Hamas nie został pokonany i wciąż może walczyć, co cieszy się też dużym poparciem w Gazie ze względu na skalę ofiar cywilnych. 
W dalszej perspektywie Palestynę czeka prawdopodobnie okupacja. W Izraelu nikt nie chce słyszeć o rozwiązaniu dwupaństwowym. Pewnym poparciem cieszy się utrzymanie autonomii, jednak największą stabilność, przynajmniej na początku, przyniesie właśnie okupacja
- tłumaczy Marcin Krzyżanowski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu z Uniwersytetu Jagiellońskiego i redaktor Układu Sił.

Espresso US - Drony nad niemieckimi bazami wojskowymi - Eugeniusz Romer, gen. Leon Komornicki

Niemiecka policja wszczęła śledztwo w sprawie dronów, które latały nad dwoma bazami wojskowymi. W niedzielę 10 bezzałogowych statków powietrznych zostało dostrzeżonych w Manching w Bawarii. 
Znajduje się tam obiekt militarny, w którym Airbus pracuje nad myśliwcami Eurofighter. Drony były kilkukrotnie widziane w tym miejscu także w grudniu. Trzy z nich zaobserwowano również nad pobliską bazą sił powietrznych w Neuburg an der Donau. 
Policja poinformowała, że podjęła intensywne działania w celu wyjaśnienia sprawy, włączając w to loty helikopterami. Nie wyklucza, że były to operacje szpiegowskie Rosji w kontekście wojny na Ukrainie. Na razie jednak nie udało się ustalić, kto sterował dronami. Policja prosi o kontakt wszystkich, którzy posiadają informacje w tej sprawie. 
To nie powinno nikogo dziwić. Drony są wykorzystywane przez wywiady. Mogą wlecieć nawet do hali produkcyjnej, na przykład rozbić się lub samoistnie eksplodować. Do tego czasu mogą jednak zdobyć cenne informacje. Jak pokazują doświadczenia z wojny na Ukrainie, mają zasięg nawet do tysiąca kilometrów. 
Mogą być też łatwo transportowane przez oficerów wywiadu, na przykład w walizce. Ważne obiekty przemysłu obronnego, armii, administracji państwowej czy infrastruktury energetycznej powinny być przed nimi chronione. Musimy skończyć z pilnowaniem ich przez emerytów
- komentuje generał Leon Komornicki.

Espresso US - Kryzys stoczniowy zagraża amerykańskiejpotędze - Eugeniusz Romer, Marek Stefan

Chiny uciekały się do nieuczciwych praktyk w celu uzyskania globalnej dominacji w przemyśle stoczniowym. Takie są wnioski ze śledztwa przeprowadzonego przez administrację prezydenta Stanów Zjednoczonych. O sprawie informuje Agencja Reutera. 
Pekin miał subsydiować tę gałąź, wprowadzać bariery dla zagranicznych firm oraz wykradać własność intelektualną. Według danych przytaczanych w ramach śledztwa, w 2023 roku Chiny miały 50 proc. udziału w światowym przemyśle stoczniowym. 
Tymczasem niegdyś dominujący przemysł amerykański stanowi obecnie 1 proc. Z 300 stoczni w latach 80. w kraju pozostało 20. Największymi po Chinach wytwórcami statków są Korea Południowa i Japonia. 
Jak wynika z raportu CSIS potencjał stoczniowy jest obecnie 230 razy większy niż USA. Według szacunków US Navy, jedna chińska stocznia jest w stanie produkować tyle, co wszystkie amerykańskie razem wzięte. Eksperci CSIS twierdzą, że przewaga Chin będzie się zwiększać, także w zakresie produkcji atomowych okrętów podwodnych. Uważa się, że w zakresie produkcji okrętów podwodnych USA mają jeszcze przewagę. Podobnie jeśli chodzi o lotniskowce, których posiadają 11. 
Stany Zjednoczone nie zamierzają radykalnie podnosić wydatków. Wniosek budżetowy na rok 2025 Departamentu Obrony zakłada zwiększenie nakładów o 0,9 proc. Biorąc pod uwagę inflację, oznacza to realny spadek. US Navy zamierza zamówić sześć okrętów wojennych w tym roku, a wycofa 19. Wniosek ten wskazuje, że marynarka wojenna miałaby obniżyć tempo budowy okrętów klasy Virginia, co stawia pod znakiem zapytania zobowiązania wobec Australii
- tłumaczy Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił. 

Espresso US - Europa kupiła rekordowe ilości LNG z Rosji - Eugeniusz Romer

Europa kupiła rekordową ilość rosyjskiego gazu skroplonego LNG w zeszłym roku. To około 17,5 miliarda metrów sześciennych, o 14 proc. więcej niż w roku 2023. Rosja otrzymała za nie 7,5 mld dolarów. O sprawie informuje The Guardian. 
W przypadku gazu przesyłanego gazociągami, było to 36 mld metrów sześciennych. Ten rodzaj surowca kupowały przede wszystkim Austria, Węgry i Słowacja. Od nowego roku jest to znacznie utrudnione, ponieważ Ukraina zakazała tranzytu przez swoje terytorium.
Unia Europejska planuje odejść od zakupu surowców z Rosji do 2027 roku. Jednak rosyjski LNG nie jest objęty sankcjami i jest tańszy od tego, który oferują Amerykanie czy Katarczycy. Od marca tego roku w życie wchodzi natomiast zakaz unijny zakaz dalszej sprzedaży skroplonego gazu z Rosji do państw spoza Unii Europejskiej. Zwiększony popyt może wynikać z chęci zarobienia zanim obostrzenie zacznie obowiązywać. 
Handel LNG wspiera rosyjską machinę wojenną. Zarabianie umożliwia Rosji również funkcjonowanie tzw. floty cieni, czyli statków będących w złym stanie technicznym, oraz zakup przez państwa Zachodu produktów ropopochodnych, wytwarzanych z rosyjskiego surowca w Indiach czy Turcji.

Espresso US - Awantura o Grenlandię - Eugeniusz Romer, Marek Stefan

Donald Trump chce, by Grenlandia stała się własnością Stanów Zjednoczonych. Prezydent-elekt napisał w mediach społecznościowych, że jest to niezbędne z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego. Premier Danii, od której Grenlandia jest zależna powiedział, że wyspa nie jest na sprzedaż. Trump nie wykluczył jednak zajęcia jej z użyciem siły. 
Słowa Trumpa potępili kanclerz Niemiec i minister spraw zagranicznych Francji, odwołując się do zasady nienaruszalności granic. 
Grenlandia ma powierzchnię jednej czwartek terytorium Stanów Zjednoczonych. Posiada szeroką autonomię. Dania sprawuje jedynie kontrolę nad sprawami bezpieczeństwa i polityką międzynarodową. Wyspa ma duże znaczenie z kilku powodów. Jest częścią przestrzeni nazywanej GIUK, oddzielającej Morze Północne i Morze Norweskie od Atlantyku. 
To skrót od Grenlandii, Islandii i UK, czyli Zjednoczone Królewsko. Niezwykle ważne miejsce związane z morskimi liniami komunikacyjnymi. Między innymi tą drogą USA dostarczały pomoc aliantom w trakcie II wojny światowej, tam też odbywały się niekinetyczne starcia z podwodnymi okrętami radzieckimi.
Na Grenlandii rozlokowane są amerykańskie instalacje wczesnego ostrzegania przez atakiem pociskami międzykontynentalnymi, kiedyś ze strony Związku Radzieckiego, a obecnie Rosji. Stany Zjednoczone są zainteresowane utrzymaniem tych instalacji, tym bardziej, że obszarem arktycznym interesuje się już nie tylko Rosja, ale i inne państwa. Topnienie pokrywy lodowej sprawia, że Moskwa i Pekin liczą na wykorzystanie tzw. północnej drogi morskiej we wzajemnym handlu  
- tłumaczy Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił. 

Espresso US - Meta korzy się przed Trumpem - Eugeniusz Romer, Leszek Bukowski

Meta, właściciel Facebooka, Instagrama i Threads, zmienia zasady dotyczące moderacji treści na swoich platformach społecznościowych. Zlikwiduje ograniczenia dotyczące dyskusji na kontrowersyjne tematy, takie jak migracja czy tożsamość płciowa. Zamknie też program fact-checkingu, prowadzony od 2016 roku. Spotkało się to z krytyką dotychczasowych partnerów, takich jak agencja informacyjna AFP i Międzynarodowa Sieć Fact-Checkingowa.
Zamiast tego użytkownicy będą mogli dodawać kontekst do wpisów, tak jak dzieje się to na platformie X. Algorytmy nie będą już samodzielnie poszukiwać treści, które można zakwalifikować jako mowę nienawiści – zespół Mety będzie przyglądał się jedynie wpisom zgłoszonym przez użytkowników.
Wzorowanie się gigantów z Doliny Krzemowej na platformie X Elona Muska to ciekawy trend. Kiedy Musk kupił Twittera i zmienił jego nazwę na X, mówiono o różnych scenariuszach, łącznie z upadkiem platformy. Miliarder zwolnił znaczną część pracowników. Mimo to portal osiąga sukcesy i pojawiają się nowe funkcjonalności, takie jak model językowy sztucznej inteligencji Grok. Musk mówi, że pozostawił w firmie jedynie te osoby, które są najistotniejsze z punktu widzenia technologii
- tłumaczy dr Leszek Bukowski, ekspert ds. nowych technologii, redaktor Układu Sił.

Espresso US - Pogłębia się kryzys na linii Baku-Moskwa - Eugeniusz Romer, Grzegorz Kuczyński

Prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew ostro skrytykował Rosję w sprawie katastrofy azerbejdżańskiego samolotu pasażerskiego. Alijew spotkał się z członkami załogi, którym udało się przeżyć oraz z rodzinami ofiar. Powiedział, że próby zamiecenia sprawy pod dywan przez rosyjskie władze budzą uzasadnione oburzenie. Stwierdził także, że odpowiedzialność za katastrofę spoczywa na rosyjskich władzach cywilnych i wojskowych.
Samolot leciał z Baku do Groznego 25 grudnia zeszłego roku. Według wstępnych ustaleń, został zestrzelony przez rosyjską obronę powietrzną. Alijew powiedział, że domaga się w tej sprawie pełnej przejrzystości, przyzwoitego postępowania i ukarania winnych. Prezydent Azerbejdżanu wypowiedział te słowa po rosyjsku, a spotkanie było transmitowane przez telewizję. Wskazuje to, że chciał, by jego głos został usłyszany w Moskwie. 
Władimir Putin w rozmowie telefonicznej z Alijewem wyraził ubolewanie z powodu, jak to określił, tragicznego incydentu. Nie potwierdził jednak, że Rosja jest odpowiedzialna za zdarzenie. W ostatnim czasie Kreml nie poświęcał uwagi sprawie, nie skomentował też słów Alijewa. 
Co wstrzymuje Rosję przed wzięciem odpowiedzialności za katastrofę? Przede wszystkim mentalność, Rosjanie nigdy nie przyznają się do winy, a jeśli już jest jasne, że to oni są winni, bagatelizują sprawę. Ma to jednak także wymiar biznesowy – wzięcie odpowiedzialności postawiłoby pod znakiem zapytania bezpieczeństwo lotów do Rosji, co miałoby przełożenie na gospodarkę. 
Poza tym wymagałoby to także ukarania winnych, a Czeczenią, a republika ta, rządzona przez Ramzana Kadyrowa, jest niemal niezależna od władz federalnych za zgodą Putina. Żołnierze są pod opieką Kadyrowa i ukaranie ich oznaczałoby konfrontację z nim. A on cieszy się wielkim poparciem Putina
- tłumaczy Grzegorz Kuczyński, ekspert ds. wschodnich.