Układ Sił

Delcy Rodriguez powiedziała, że zaprasza rząd Stanów Zjednoczonych do ustalenia agendy współpracy. Zastępuje ona Nicolasa Maduro, przywódcę Wenezueli, który został pochwycony przez siły amerykańskie w Caracas i przetransportowany do Nowego Jorku, gdzie ma usłyszeć zarzuty związane z narkoterroryzmem. W operacji zginęło 32 obywateli kubańskich: wojskowych i funkcjonariuszy wywiadu. Prawdopodobnie służyli oni jako ochrona Maduro. Rodriguez wcześniej nazwała amerykańską operację kolonialnym przejęciem złóż ropy. Zmiana tonu nastąpiła po tym, jak prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zagroził kolejnym atakiem, jeżeli nie będzie woli współpracy w zakresie eksploatacji surowca oraz zatrzymania przemytu narkotyków. Wcześniej Trump twierdził, że USA przejmą tymczasową kontrolę nad Wenezuelą.Rosja i Chiny potępiły działania Stanów Zjednoczonych. Poparły także wniosek Kolumbii o zwołanie posiedzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ w tej sprawie. Moskwa wezwała też do uwolnienia Maduro. Waszyngton nie uznaje go za prawowitego prezydenta, podobnie jak państwa Unii Europejskiej czy Wielka Brytania i Kanada. Maduro przejął władzę w 2013 roku po śmierci Hugo Chaveza. Drugą kadencję prezydencką rozpoczął w 2018 roku pod wyborach, które według opozycji i Stanów Zjednoczonych zostały sfałszowane, podobni jak w roku 2024.  Wenezuela posiada największe na świecie udokumentowane złoża ropy naftowej. Ze względu na sankcje i zacofanie technologiczne nie znajduje się jednak w czołówce eksporterów. Tłumaczy Marek Budzisz, ekspert ds. Rosji i postsowieckiego Wschodu.

Kilka osób poniosło śmierć w starciach ze służbami bezpieczeństwa w Iranie. W kraju trwają zamieszki związane z pogarszającą się sytuację gospodarczą. Według agencji Fars, trzy osoby zginęły, a 17 zostało rannych podczas ataku na posterunek policji w prowincji Lorestan. Wcześniej zgony notowano także w innych częściach kraju. Protesty rozpoczęły się w niedzielę – właściciele sklepów wyszli na ulice wyrazić sprzeciw wobec polityki władz, które ich zdaniem nie radzą sobie z problemem słabnącej waluty i rosnących cen. Potem dołączyli do nich studenci. Iran zmaga się z konsekwencjami zachodnich sankcji. Inflacja przekracza 40 proc. W czerwcu Republika Islamska została osłabiona przez izraelskie i amerykańskie naloty na obiekty związane z programem nuklearnym. Prezydent Masud Pezeszkian wezwał do wysłuchania protestujących. Rzecznik rządu zapowiedział rozmowy z udziałem kupców i związków zawodowych, nie podał jednak szczegółów. Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump napisał w mediach społecznościowych, że jego kraj przyjdzie z pomocą niewinnym protestującym, zabijanym przez władze Iranu. W ostatnich latach Iranem wstrząsały protesty związane z sytuacją gospodarczą, ale i społeczną. W 2022 roku tłumy wyszły na ulice po śmierci Mahsy Amini – studentki zatrzymanej przez policję obyczajową i prawdopodobnie pobitej ze skutkiem śmiertelnym z powodu nieodpowiednio noszonej chusty. Tłumaczy Marcin Krzyżanowski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu i współpracownik Układu Sił. 

Chińskie siły zbrojne wystrzeliły pociski w kierunku wybrzeży Tajwanu w ramach ćwiczeń wojskowych, symulujących blokadę wyspy. Według informacji Agencji Reutera, trenowano uderzenia na tajwańskie systemy Himars, zdolne do atakowania chińskiego wybrzeża. Manewry obejmowały też zwalczanie celów powietrznych i morskich, w tym okrętów podwodnych. Uczestniczyły w nich nowe chińskie okręty szturmowe.  Po raz pierwszy symulacja dotyczyła także odparcia sił zewnętrznych, które mogłyby przyjść Tajwanowi z pomocą.Biuro ds. Tajwanu napisało wręcz, że każdy, kto podejmie interwencję w jego sprawie lub będzie mieszać się w wewnętrzne sprawy Chin, „rozbije sobie głowę o żelazny mur Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej”. Pekin w ostatnim czasie ostro zareagował na słowa premier Japonii Sanae Takaichi, że Tokio mogłoby przyjść z pomocą Tajpej w razie chińskiej napaści. Zapowiedział też siłową odpowiedź na ogłoszenie przez Waszyngton sprzedaży broni na Tajwan wartej ponad 11 mld dolarów. Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump nie przypisał dużej roli ćwiczeniom. Komentując je wskazał na swoje dobre relacje z chińskim przywódcą Xi Jinpingiem oraz powiedział, że Chiny prowadzą ćwiczenia w pobliżu Tajwanu od 20 lat. Tłumaczy Krzysztof Karwowski, ekspert ds. Chin i współpracownik Układu Sił. 

Waszyngton i Kijów są znacznie bliżej, być może już bardzo blisko osiągnięcia porozumienia w sprawie planu pokojowego – stwierdził Donald Trump. Prezydent Stanów Zjednoczonych gościł swojego ukraińskiego odpowiednika Wołodymyra Zełenskiego w swojej rezydencji Mar-a-Lago na Florydzie. Podczas wspólnej konferencji prasowej przywódcy nie przedstawili wielu szczegółów. Obaj przekazali, że nie udało się rozwiązać sprawy przyszłości Donbasu. Rosja chce, by Ukraina oddała pozostałą w jej rękach jego część.Trump stwierdził, że w ciągu kilku tygodni okaże się, czy uda się zawrzeć pokój. Zełenski z kolei powiedział, że osiągnięto porozumienie co to tego jak będą wyglądać gwarancje bezpieczeństwa dla jego kraju. Prezydent USA ocenił jednak, że droga w tym kierunku została pokonana w 95 proc. Wyraził również oczekiwanie, że państwa europejskie wezmą na siebie znaczną część ciężaru gwarantowania Ukrainie bezpieczeństwa ze wsparciem amerykańskim. Prezydent Francji Emmanuel Macron powiedział, że są postępy w tej sprawie i że na początku stycznia zbierze się tzw. koalicja chętnych, by skonkretyzować zobowiązania. Część przywódców europejskich uczestniczyło zdalnie w spotkaniu Trump-Zełenski.Niedługo przed przybyciem prezydenta Ukrainy do Mar-a-Lago Trump odbył rozmowę z prezydentem Rosji Władimirem Putinem. Relacjonując ją podczas konferencji prasowej powiedział, że Putin obiecał pomoc w odbudowie Ukrainy i że chce jej sukcesu. Zełenski zareagował na te słowa uśmiechem. Dzień przed rozpoczęciem rozmów na Florydzie Rosja przeprowadziła duży atak powietrzny, pozbawiając prądu i ogrzewania część mieszkańców Kijowa. Tłumaczy dr Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił.

Chiny prawdopodobnie rozmieściły ponad 100 międzykontynentalnych pocisków balistycznych w trzech bazach rakietowych i nie są skłonne negocjować jakiegokolwiek porozumienia ws. ograniczenia zbrojeń – tak wynika z wstępnego raportu Pentagonu, do którego dotarła Agencja Reutera. Bazy te zlokalizowane są w pobliżu granicy z Mongolią. Ich istnienie zostało wcześniej potwierdzone przez Pentagon, ale nie było wiadomo, ile rakiet się tam znajduje. Chińska ambasada w Waszyngtonie przekazała, że Pekin podtrzymuje defensywną strategię nuklearną i utrzymuje w gotowości minimalną liczbę głowic niezbędną do zapewnienia bezpieczeństwa. Według raportu Pentagonu Chiny są na drodze do posiadania ponad tysiąca ładunków do roku 2030. Podobne oceny wcześniej przedstawiała organizacja non profit Bulletin of the Atomic Scientists. Pekin zaprzeczał takim doniesieniom i nazywał je oszczerstwami. Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump z kolei niedawno stwierdził, że Chiny niedługo dorównają potencjałem nuklearnym jego krajowi i że być może podejmie z nimi negocjacje ws. kontroli zbrojeń. Raport Pentagonu dotyczy także Tajwanu. Według dokumentu, Pekin liczy, że w 2027 roku jego siły zbrojne będą zdolne do inwazji na wyspę. Operacja może wymagać uderzania celów oddalonych nawet o 2 tys. mil morskich, co może być interpretowane jako atak na siły amerykańskie. W raporcie stwierdzono, że takie uderzenia mogłyby poważnie ograniczyć zdolność sił USA do operowania w regionie Azji i Pacyfiku.Tłumaczy Krzysztof Karwowski, ekspert ds. Chin i współpracownik Układu Sił.

Amerykańskie służby wywiadowcze ostrzegają, że Władimir Putin nie zamierza rezygnować ze swoich celów w Europie – twierdzą źródła Agencji Reutera. Te cele to całkowite podporządkowanie Moskwie Ukrainy oraz odzyskanie ziem i wpływów z czasów Związku Radzieckiego. Doniesienia te stoją w sprzeczności z wypowiedziami prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa oraz przedstawicieli jego administracji o tym, że Putin chce pokoju. Sam rosyjski prezydent także twierdził publicznie, że nie ma wrogich zamiarów wobec Europy. Dyrektor Wywiadu Narodowego USA Tulsi Gabbard napisała w mediach społecznościowych, że doniesienia Reutersa to kłamstwo, rozpowszechniane w imieniu podżegaczy wojennych, którzy chcą zniweczyć wysiłki pokojowe Trumpa. Według Gabbard, oficerowie służb przekazali amerykańskim parlamentarzystom, że Rosja chce uniknąć dużej wojny z NATO. Nie posiada także zdolności do zajęcia całej Ukrainy.W Miami odbyły się rozmowy ws. planu pokojowego pomiędzy delegacją ukraińską i europejskimi partnerami a Stevem Witkoffem, wysłannikiem Trumpa. Osobno z Witkoffem rozmawiali także przedstawiciele Kremla. Nie wygląda jednak na to, by doszło do jakiegoś przełomu. Amerykanie proponują Ukrainie gwarancje bezpieczeństwa w zamian, jak twierdzi część źródeł medialnych, za oddanie przez Kijów pozostałych pod jego kontrolą ziem Donbasu. Prezydent Wołodymyr Zełenski pytał jednak podczas szczytu Rady Europejskiej w miniony czwartek, jak Stany Zjednoczone zamierzają zareagować na ewentualną ponowną rosyjską agresję. Stwierdził, że wciąż nie zna odpowiedzi na to pytanie. Tłumaczy dr Michał Sadłowski, dyrektor Centrum Badań nad Państwowością Rosyjską. 

Unia Europejska nie udzieli Ukrainie pożyczki na bazie rosyjskich aktywów. Nie udało się osiągnąć w tej sprawie porozumienia. Zamiast tego wspólnota zadłuży się na ten cel i pożyczy Kijowowi 90 mld euro. Kwota ta ma umożliwić Ukrainie funkcjonowanie i obronę w ciągu najbliższych dwóch lat. Pomysłowi Komisji Europejskiej, by pożyczka była gwarantowana rosyjskimi środkami, stanowczo sprzeciwiała się Belgia. To właśnie w tym kraju znajduje się większość pieniędzy banku centralnego Rosji – 185 mld euro. Są one zamrożone w wyniku unijnych sankcji. Premier Belgii żądał, by państwa członkowskie udzieliły jego krajowi nieograniczonych gwarancji na wypadek konieczności zwrotu Moskwie środków. Mogłoby się tak stać w przypadku przegrania rozprawy sądowej, choć według analiz prawnych rozesłanych do unijnych dyplomatów, jest to scenariusz mało prawdopodobny. Wspólne zadłużenie na rzecz Ukrainy będzie możliwe dzięki zgodzie wszystkich państw. Trzy z nich – Węgry, Słowacja i Czechy – uzyskały dla siebie wyłączenie z konieczności jego spłaty. Rosyjskie pieniądze pozostaną zamrożone. Unia Europejska zastrzegła sobie prawo do ich przejęcia, jeżeli Moskwa nie zapłaci Ukrainie reparacji wojennych. To właśnie z nich Kijów miałby spłacić otrzymaną pożyczkę. Według szacunków Komisji Europejskiej, Ukraina będzie potrzebować ponad 70 mld euro w przyszłym roku na funkcjonowanie i prowadzenie wojny. W roku 2027 będzie to ponad 60 mld. Tłumaczy dr Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił.

Chiny posiadają prototyp maszyny do litografii ultrafioletowej, służącej do produkcji najnowszych półprzewodników – twierdzą źródła Agencji Reutera. Został stworzony w sekretnym obiekcie w Shenzhen. Powstał dzięki pracy i wiedzy inżynierów wcześniej zatrudnionych w ASML – holenderskiej firmie, jedynej na świecie, która posiada taką technologię. Spółka sprzedaje takie maszyny tylko sojusznikom Stanów Zjednoczonych. Zbudowanie prototypu jest efektem sześcioletniego programu, w który zaangażowany jest Huawei. Chińskie władze liczą, że maszyna ta będzie produkować procesory już w 2028 roku, choć osoby znające sprawę są przekonane, że bardziej realistyczny jest rok 2030. To i tak o wiele wcześniej, niż spodziewało się wielu analityków. Chiny miały w pierwszej kolejności sprowadzać do projektu inżynierów z ASML mających chińskie pochodzenie. Oferowały im w zamian gigantyczne kwoty.Byli pracownicy nie mogą ujawniać tajemnic korporacyjnych firmy, jednak w przeszłości takie sytuacje miały miejsce. W 2019 roku ASML wygrał proces przeciwko inżynierowi narodowości chińskiej, który musiał zapłacić mu 845 mln dolarów. Ogłosił on jednak bankructwo i otrzymał wsparcie od rządu Chin. Według informacji Reutersa, chiński prototyp nie dorównuje produktom ASML. Przy jego budowie nie udało się pozyskać niektórych komponentów, na przykład systemów optycznych dostarczanych przez niemiecką firmę Carl Zeiss AG. Tłumaczy Tomasz Smolarek doradca inwestycyjny i ekspert z branży półprzewodnikowej. 

Stany Zjednoczone zawiesiły realizację umowy technologicznej z Wielką Brytanią. Strona brytyjska oficjalnie poinformowała o decyzji amerykańskiego partnera. Wcześniej o sprawie na podstawie anonimowych źródeł pisał The New York Times. Umowa została podpisana podczas wizyty państwowej prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa w Wielkiej Brytanii w sierpniu. Media informowały wówczas, że amerykańscy giganci technologiczni, tacy jak Microsoft czy Nvidia, zapowiedzieli inwestycje warte 31 mld funtów w tym kraju. Brytyjczycy zobowiązali się jednak ułatwić dostęp do swojego rynku dla amerykańskich produktów jeszcze w maju, zawierając z USA porozumienie handlowe. Waszyngton miał być zniecierpliwiony brakiem postępów w tej sprawie. Londyn na przykład nie zaakceptował obowiązujących w Stanach Zjednoczonych standardów dotyczących produkcji żywności. Donald Trump nieprzychylnie wypowiadał się także na temat przepisów dotyczących usług cyfrowych w różnych krajach, także w Wielkiej Brytanii.Rzecznik rządu w Londynie przekazał, że specjalne relacje pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią pozostają silne a strona brytyjska jest wierna zapisom umowy.Tłumaczy Rafał Michalski, amerykanista i współpracownik Układu Sił. 

Stany Zjednoczone zaproponowały Ukrainie gwarancje bezpieczeństwa, mające być częścią układu pokojowego kończącego wojnę z Rosją. Potwierdzili to Jared Kushner oraz Steve Witkoff, negocjatorzy, którzy prowadzili rozmowy z prezydentem Ukrainy i liderami państw europejskich w Berlinie. Jednocześnie przekazali, że oferta amerykańska nie będzie zawsze na stole. Gwarancje mają być zbliżone do artykułu 5 NATO. Po rozmowach kanclerz Niemiec Friedrich Merz napisał w mediach społecznościowych, że po raz pierwszy od początku wojny zawieszenie broni jest osiągalne. W podobnym duchu wypowiedział się premier Polski Donald Tusk. Z kolei premier Szwecji Ulf Kristersson ocenił, że sprawa gwarancji stała się jaśniejsza i bardziej wiarygodna. Przede wszystkim jednak Zełenski stwierdził, że propozycja wygląda „całkiem dobrze”, a prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump wyraził przekonanie, że pokój jest bliższy niż kiedykolwiek. Przywódcy Danii, Finlandii, Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch, Holandii, Polski, Szwecji, Niemiec i Norwegii wydali też oświadczenie, z którego wynika, że Stany Zjednoczone oraz państwa Europy zobowiązały się do wypracowania gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy, wspierania jej odbudowy i pomocy w utrzymaniu 800-tysięcznej armii w czasie pokoju. Powstać mają także wielonarodowe siły zapewniające Kijowowi bezpieczeństwo, choć nie jest jasne, gdzie miałyby stacjonować i dokładnie które państwa miałyby je tworzyć. W przypadku ataku, jak napisano, gwarancje mogą objąć środki takie jak użycie sił zbrojnych, ale także wsparcie wywiadowcze i logistyczne oraz działania dyplomatyczne. W Berlinie nie została jednak rozstrzygnięta kwestia terytorialna – do tej pory Ukraina nie zgadzała się na oddanie pozostałych w jej rękach ziem Donbasu, czego oczekują Rosjanie. Nie jest też jasne, jak na ustalenia z Berlina zareaguje Moskwa. Tłumaczy Marek Budzisz, ekspert ds. Rosji i postsowieckiego Wschodu.