Układ Sił

Espresso US - USA dozbrajają Guam - Eugeniusz Romer, Marek Stefan

Stany Zjednoczone przeprowadziły na wyspie Guam test pocisku SM-3 przeznaczonego do przechwytywania rakiet balistycznych krótkiego i średniego zasięgu. Pociski te są przeznaczone do wystrzeliwania z okrętów wojennych. Tym razem jednak start odbywał się z lądu, a za wykrycie nadlatującej rakiety odpowiadał nowy typ radaru. Test zakończył się on sukcesem – pocisk zestrzelił cel. 
Stany Zjednoczone chcą rozmieścić systemy obrony powietrznej w 16 lokalizacjach na wyspie. Planują przeznaczyć na ten cel 10 mld dolarów w ciągu 10 lat. Guam to terytorium zależne od Waszyngtonu. Znajdują się na nim bazy amerykańskich sił powietrznych i morskich. Wyspa ma kluczowe znaczenie dla powstrzymywania Chin na Pacyfiku. 
Jest kluczowa z punktu widzenia projekcji siły. Znajdują się tam bombowce strategiczne, zdolne do przenoszenia bomb jądrowych, jak również nuklearne okręty podwodne. Jest to miejsce koncentracji sił, gromadzenia zapasów oraz pewnego rodzaju odskocznia dla sił amerykańskich, które chciałyby operować w Cieśninie Tajwańskiej lub wokół Japonii w przypadku konfliktu z Chinami
- tłumaczy Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił.

Espresso US - Nowe rządy w Syrii - Eugeniusz Romer, Marcin Krzyżanowski

Rebelianci w Syrii przejęli rządy i trwa proces tworzenia się nowych struktur władzy. Reżim Baszszara al-Asada został pokonany przez islamistyczną organizację Hajat Tahrir al-Szam oraz zależną od Turcji Syryjską Armię Narodową. HTS miał związki z Al-Kaidą i jest uznawany za grupę terrorystyczną. W ostatnich latach starał się jednak złagodzić swój wizerunek. 
Lider HTS Mohammed al-Jolani twierdzi, że przeszedł przemianę i jego poglądy się zmieniły. Zapewnia, że nowy rząd będzie inkluzywny i będzie respektował prawa wszystkich grup społecznych i religijnych. Nawet jeśli mówi prawdę, to nie wiadomo, czy jego podwładni to zaakceptują. Im niżej w hierarchii, tym mamy do czynienia z większym radykalizmem. Może się tak zdarzyć, że organizacja się rozsypie 
- tłumaczy Marcin Krzyżanowski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu z Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Espresso US - Upadek rządu we Francji - Eugeniusz Romer, Kacper Kita

Francuski rząd premiera Michela Barniera został odwołany przez Zgromadzenie Narodowe. Zdecydowały o tym lewica oraz Zjednoczenie Narodowe Marine Le Pen. Siły te nie zgadzały się na projekt budżetu. Barnier zaproponował w nim podwyżki podatków i obniżenie świadczeń socjalnych, co pozwoliłoby zaoszczędzić 60 mld euro. 
Francja jest objęta przez Komisję Europejską procedurą nadmiernego deficytu. Deficyt budżetowy ma przekroczyć w tym roku 6 proc. Dług publiczny stanowi ponad 110 proc. PKB. 
Barnier został nominowany na premiera przez prezydenta Emmanuela Macrona na początku września. Stało się to po przyspieszonych wyborach, które także zarządził prezydent. Część polityków uważa, że Macron odpowiada za kryzys polityczny i to on powinien podać się do dymisji. 
Według badania na zlecenie telewizji RTL, 64 proc. Francuzów także jest tego zdania. Prezydent zadeklarował jednak jasno, że nie zrezygnuje. 
Najbardziej prawdopodobny, choć nie pewny, jest scenariusz podjęcia przez Macrona ponownej próby sformułowania podobnego rządu. Na jego czele mógłby stanąć Sébastien Lecornu, polityk powszechnie szanowany i domagający się zwiększenia wydatków na armię, czego chciała też Le Pen. Lecornu krytykował wręcz decyzję Le Pen podkreślając, że jeżeli budżet nie zostanie przyjęty, zaplanowane zwiększone wydatki na obronność nie wejdą w życie.
Drugim wyborem może być Bruno Retailleau, dotychczasowy minister spraw wewnętrznych, który jak na standardy francuskie jest bardzo konserwatywny. Deklarował chęć ograniczenia migracji, jest katolikiem, przeciwnikiem aborcji czy legalizacji małżeństw homoseksualnych. Le Pen trudno byłoby kogoś takiego odwołać
- tłumaczy Kacper Kita, redaktor portalu Nowy Ład.

Espresso US - Stan wojenny w Korei Południowej - Eugeniusz Romer, Hyunmin Park

Prezydent Korei Południowej Yoon Suk Yeol ogłosił zaskakującą decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego. Jak przekazał w orędziu, powodem było zagrożenie ze strony Korei Północnej oraz sił antypaństwowych. Nie przedstawił jednak szczegółów. 
Mam znajomych w młodym wieku, którzy służą w wojsku. Niedługo przed wprowadzeniem stanu wojennego otrzymali rozkazy, by być w gotowości. Do końca jednak nie wiedzieli, jakie będą ich zadania. Wygląda na to, że wojsko długo nie wiedziało o zamiarach prezydenta i nie poparło jego działań
Z zewnątrz to wygląda niepoważnie. Ale zagrożenie szpiegostwem i działalnością dywersyjną ze strony Północy jest realna, jesteśmy wciąż w stanie wojny. Lewicy, Partii Demokratycznej, zarzuca się sprzyjanie Korei Północnej Chinom czy Rosji, co do pewnego stopnia jest słuszne. 
Ale Korea Południowa jest demokracją. Prezydent powiedział jednak, że chce łapać szpiegów, także w szeregach opozycji. To jest zagrożenie dla demokracji. 
- tłumaczy Hyunmin Park, ekspert ds. Azji Wschodniej. 

Espresso US - Europa wymiera - Eugeniusz Romer, Mateusz Łakomy

Liczba urodzeń w Unii Europejskiej w zeszłym roku wyniosła niecałe 3,7 mln. To najniższy notowany poziom od roku 1961, czyli od kiedy dostępne są porównywalne dane. Eurostat prognozował, że urodzą się 4 mln dzieci. W 2023 roku urodzenia spadły o 5,5 proc. w stosunku do roku poprzedniego. To także rekord, jeżeli chodzi o spadek. 
Liczba urodzeń w Europie spada systematycznie od lat 60. Wiąże się to z konsekwencjami dla gospodarki i finansów publicznych. W ciągu 12 miesięcy od maja 2023 roku liczba osób zatrudnionych w ochronie zdrowia w Niemczech wzrosła o około 60 tys. 
Konsekwencjami dla Europy będzie coraz większa marginalizacja kontynentu względem Azji, ale także Stanów Zjednoczonych, gdzie te zjawiska są łagodniejsze. Według prognoz ONZ, jeżeli nic się nie zmieni, Polska w 2100 roku może mieć zaledwie 14 mln mieszkańców. Starzenie się społeczeństwa oznacza też większe wydatki na emerytury i opiekę zdrowotną, które trzeba ponieść kosztem na przykład edukacji lub bezpieczeństwa 
- tłumaczy demograf Mateusz Łakomy.

Espresso US - Syria znów płonie - Eugeniusz Romer, Michał Nowak

Syria znów pogrąża się w konflikcie. Rebelianci z regionu Idlib rozpoczęli ofensywę przeciwko siłom rządowym Baszszara al Asada i zajęli Aleppo. Złamali w ten sposób zawieszenie broni, osiągnięte z udziałem Turcji i Rosji w 2020 roku. 
Za atak odpowiadają dwa ugrupowania: Hajat Tahrir asz-Szam oraz tzw. Narodowa Armia Syryjska, w rzeczywistości będąca konglomeratem kilkudziesięciu organizacji. Obie te grupy mają szerokie wsparcie Turcji, ale Hajat Tahrir asz-Szam jest organizacją niezależną. 
Dlaczego do ataku doszło teraz? Po pierwsze, po stronie Asada zabrakło bojowników Hezbollahu, który dopiero co przyjął zawieszenie broni z Izraelem. Po drugie Rosja jest zaangażowana na Ukrainie i jej kontyngent w Syrii jest słabszy
- tłumaczy Michał Nowak, ekspert portalu Nowy Ład.

Espresso US - Putin grozi atakiem na Kijów - Eugeniusz Romer, Marek Budzisz

Władimir Putin powiedział, że Rosja może uderzyć w Kijów nowym pociskiem Oriesznik, jeżeli Ukraina nie zaprzestanie ataków z wykorzystaniem zachodniej broni na rosyjskie terytoria. Jak stwierdził, uderzenie mogłoby być skierowane w centra decyzyjne. W zeszły piątek z obawy przed nalotami zamknięty został budynek ukraińskiego parlamentu. Do tej pory Rosja powstrzymywała się przed atakami na ukraińskie ministerstwa, parlament czy siedzibę prezydenta. 
To jest wyraźny komunikat ze strony Putina: jeżeli Ukraina powstrzyma się od ataków, Rosja zapewne także nie uderzy za pomocą Oriesznika, w przeciwnym razie może jednak wykonać kolejne uderzenie, być może większą ilością pocisków. To jest element kształtowania się i negocjowania nowej sytuacji po zgodzie amerykańskiej administracji.
Ma to o tyle znaczenie, że Brytyjczycy niedawno dostarczyli Ukrainie kolejne zapasy pocisków Storm Shadow. Ponieważ są to pociski wystrzeliwane z samolotów, mogą mieć większy zasięg niż amerykańskie ATACMS, które startują z wyrzutni naziemnych. Zbliżenie takich wyrzutni do linii frontu stwarza ryzyko ich wykrycia i zniszczenia
- tłumaczy Marek Budzisz, ekspert ds. Rosji i postsowieckiego Wschodu.

Espresso US - Francja na krawędzi - Eugeniusz Romer, Marcin Giełzak

Francja stoi na krawędzi kolejnego kryzysu politycznego. Rząd premiera Michel Barniera przygotował projekt budżetu, który zakłada podwyżki podatków i cięcia warte 60 mld euro. Paryż zmaga się z pięcioprocentowym deficytem budżetowym i jest objęty procedurą nadmiernego deficytu przez Komisję Europejską. Dług publiczny sięga 112 proc. PKB.
Francji nie grozi scenariusz grecki czy wenezuelski. Nie ma takiej możliwości, żeby druga gospodarka strefy euro, stały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ i G7 zbankrutował. Natomiast zadłużenie jest wysokie i stanowi duży problem, szczególnie, jeśli mówimy o państwie, które ma ogromne ambicje jeśli chodzi o politykę międzynaordową, gospodarczą czy kulturalną.
Potrzebny będzie więc inny scenariusz, na przykład Szwedzki. Szwecja w latach 80. Także borykała się z dużym zadłużeniem, jednak dzięki zdrowym reformom udało się pokonać problemy. Budżet Barniera jest rzeczywiście sanacyjny i został przygotowany przez technokratów. Teraz jednak do gry wchodzą demagodzy i Barnierowi bardzo trudno będzie znaleźć poparcie w Zgromadzeniu Narodowym 
- tłumaczy Marcin Giełzak, autor podcastu Dwie Lewe Ręce.

Espresso US - Bliżej pokoju na Bliskim Wschodzie? - Eugeniusz Romer, Marcin Krzyżanowski

Izrael i Hezbollah zaakceptowały zawieszenie broni wynegocjowane za pośrednictwem Stanów Zjednoczonych i Francji. Izrael zobowiązał się wycofać swoje wojska z Libanu w ciągu 60 dni. Hezbollah ma przenieść swoje bojówki na północ kraju. Na granicy bezpieczeństwa mają pilnować siły libańskie.
Szczegóły porozumienia nie są znane. Według nieoficjalnych informacji zdobytych przez Agencję Reutera, Izrael ma raportować naruszenia umowy Stanom Zjednoczonym oraz Francji, które ocenią, czy rzeczywiście do nich doszło i podejmą odpowiednie kroki. 
Według The New York Times Izrael ma obawy, że powtórzy się sytuacja z 2006 roku, kiedy po zawieszeniu broni siły libańskie nie były w stanie powtrzymać Hezbollahu. Chciał więc uzyskać zgodę na samodzielne, siłowe powstrzymywanie organizacji w razie potrzeby. Stany Zjednoczone miały ją wydać. 
Obawy Izraela dotyczące powtórki z 2006 roku, kiedy to po zawieszeniu broni Hezbollah powoli rósł w siłę, nie zostały zaadresowane. Mówiło się wiele o międzynarodowych siłach pokojowych, ale niewiele z tego wyszło. Siły libańskie okazały się natomiast zbyt słabe
- tłumaczy Marcin Krzyżanowski.

Espresso US - Rumunia obiera kurs na Wschód? - Eugeniusz Romer, Jakub Pieńkowski

Călin Georgescu wygrał pierwszą turę wyborów prezydenckich w Rumunii, zdobywając prawie 23 proc. głosów. Było to zaskoczeniem, ponieważ sondaże przedwyborcze, jak i exit poll, wskazywały na wejście do drugiej tury obecnego premiera Marcela Ciolacu z Partii Socjaldemokratycznej oraz Eleny Lasconi, liderki centroprawicowego Związku Zbawienia Rumunii. Niektóre sondażownie wskazywały na wynik Georgescu w granicach 5 proc. 
Bardzo dobry wynik Georgerscu wynika z jednej strony z radykalnego rozczarowania Rumunów obecną klasą polityczną, w szczególności Partią Socjaldemokratyczną oraz Partią Narodowo-Liberalną. W szczególności kandydat tej ostatniej wypadł słabo. Z drugiej strony jest oczekiwanie na silnego lidera, który będzie dbać o narodowe interesy rumuńskie, bazującego na etosie nacjonalistycznym, odwołującym się jeszcze do Nicolae Ceaușescu czy Iona Antonescu
- komentuje Jakub Pieńkowski z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.